\Een goed gekalibreerde 3D printer is het verschil tussen perfecte prints en mislukte spaghetti op je printbed. Bed leveling en de eerste laag vormen de basis van elke geslaagde print. In deze handleiding leer je stap voor stap hoe je je 3D printer kalibreert, van handmatig bed levelen tot het instellen van de Z-offset, zodat je eerste laag er altijd perfect uitziet.
Waarom is kalibratie zo belangrijk?
Stap 1 van 3: welke handleiding zoek je? (je kunt hier starten)
📍 Stap 1 van 3: kies het type handleiding
Welk type handleiding zoek je?
Vul dit formulier in en we helpen je direct verder. Binnen 1 minuut geregeld.
We gebruiken je keuze om je direct naar de juiste uitleg of handleiding te leiden. Geen moeite, direct duidelijkheid.
De eerste laag van je 3D print bepaalt het succes van de hele print. Als de nozzle te ver van het bed staat, hecht het filament niet goed en laat het los tijdens het printen. Staat de nozzle te dicht op het bed, dan wordt het filament platgedrukt en kan de nozzle verstopt raken of het bed beschadigen.
Bij FDM-printers zoals de Creality Ender 3, Prusa i3 MK3S+ of Bambu Lab A1 is bed leveling een terugkerende taak. Zelfs met auto bed leveling moet je regelmatig controleren of alles correct is ingesteld. Een afwijking van slechts 0,05 millimeter kan al het verschil maken tussen een perfecte eerste laag en hechtverlies.
Kalibratie gaat verder dan alleen bed leveling. Het omvat ook de juiste nozzletemperatuur, bedtemperatuur en printsnelheid voor de eerste laag. Al deze factoren werken samen om een stevige basis te leggen voor je print.
Het printbed voorbereiden
Voordat je begint met levelen, moet je printbed schoon en vetvrij zijn. Vingerafdrukken, stof en restanten van vorige prints verstoren de hechting van je eerste laag.
Reinig je printbed met isopropylalcohol (IPA) van minimaal 90 procent en een pluisvrije microvezeldoek. Vermijd keukenpapier, want dat laat vezels achter op het bed. Gebruik geen huishoudelijke schoonmaakmiddelen, want die kunnen een laagje achterlaten dat de hechting vermindert.
Bij glazen printbedden kun je af en toe een dun laagje lijmstift aanbrengen voor extra hechting. PEI-printplaten van merken als Prusa of Bambu Lab hebben dit doorgaans niet nodig, maar moeten wel regelmatig worden ontvet.
Checklist voor een schoon printbed:
- Verwijder eerst losse filamentresten met een spatel
- Reinig het bed met 90%+ isopropylalcohol
- Gebruik een pluisvrije doek, geen keukenpapier
- Raak het schoongemaakte bed niet meer aan met je vingers
- Herhaal deze reiniging na elke 3 tot 5 prints
Handmatig bed levelen: de papiermethode
De papiermethode is de meest gebruikte techniek voor handmatig bed levelen en werkt op vrijwel elke FDM-printer. Je hebt alleen een gewoon vel A4-papier nodig.
Stap 1: voorverwarmen
Verwarm je printer voor naar de temperatuur waarop je normaal print. Metalen onderdelen zetten uit bij warmte en deze thermische uitzetting verandert de afstand tussen nozzle en bed. Level daarom altijd op bedrijfstemperatuur. Stel het bed in op 60 graden Celsius voor PLA of 80 graden voor PETG. Verwarm de nozzle naar 150 graden, genoeg voor uitzetting maar niet genoeg om filament te laten druppelen.
Stap 2: de printer homen
Gebruik de functie Auto Home in het menu van je printer. Hierdoor beweegt de printkop naar het nulpunt. Bij de meeste printers is dit de linker voorhoek. Schakel daarna de steppermotoren uit via het menu, zodat je de printkop handmatig kunt verplaatsen.
Stap 3: de hoeken instellen
Schuif een vel papier tussen de nozzle en het printbed. Draai aan de stelwielen onder het bed totdat je lichte weerstand voelt wanneer je het papier heen en weer beweegt. Het papier moet kunnen bewegen, maar je moet wel lichte wrijving voelen. Als het papier vastzit, is de nozzle te laag. Als het papier vrij beweegt zonder weerstand, is de nozzle te hoog.
Herhaal dit proces voor alle vier de hoeken van het bed en controleer ook het midden. Doorloop de hoeken minstens twee keer, want het aanpassen van een hoek beinvloedt de andere hoeken.
Stap 4: fijnafstelling
Na het instellen van alle hoeken doe je een testprint. Print een eenvoudig kalibratiemodelletje of een enkel vierkant in elke hoek. Beoordeel het resultaat:
- Nozzle te hoog: het filament hecht niet, lijnen zijn rond en laten gemakkelijk los
- Nozzle te laag: de eerste laag is te plat, transparant of de nozzle krast over het bed
- Perfect: de lijnen zijn licht platgedrukt, hechten goed en overlappen net
Automatisch bed levelen met BLTouch of CR-Touch
Automatische bed leveling sensoren zoals de BLTouch van Antclabs en de CR-Touch van Creality maken het kalibratieproces eenvoudiger. Deze sensoren meten automatisch de hoogte op meerdere punten van je printbed en compenseren oneffenheden via de firmware.
Hoe werkt automatisch bed levelen?
De sensor beweegt naar een raster van punten op het bed, meestal 9 tot 25 punten, afhankelijk van je instelling. Op elk punt meet de sensor de afstand tot het bed. De firmware maakt hiervan een mesh, een virtuele kaart van je bedoppervlak. Tijdens het printen past de printer de Z-hoogte continu aan op basis van deze mesh, waardoor kleine oneffenheden worden gecompenseerd.
Automatisch bed levelen vervangt handmatig levelen niet volledig. Je bed moet nog steeds redelijk vlak zijn. De sensor compenseert kleine afwijkingen van 0,1 tot 0,5 millimeter, maar bij grotere scheefstand moet je eerst handmatig bijstellen.
Z-offset instellen
Na het installeren van een BLTouch of CR-Touch moet je de Z-offset instellen. Dit is de afstand tussen het punt waarop de sensor triggert en de daadwerkelijke positie van de nozzle ten opzichte van het bed.
- Home de printer via Auto Home
- Ga naar het Z-offset menu in je printerinstellingen
- Leg een vel papier op het bed onder de nozzle
- Verlaag de Z-offset in stappen van 0,1 millimeter
- Ga over naar stappen van 0,05 millimeter zodra je het papier begint te voelen
- Stop wanneer je dezelfde lichte weerstand voelt als bij de papiermethode
- Sla de Z-offset waarde op via het menu
De Z-offset is doorgaans een negatieve waarde, bijvoorbeeld -1,50 of -2,30 millimeter. Deze waarde verschilt per printer en per nozzle. Na het wisselen van de nozzle moet je de Z-offset opnieuw instellen.
Firmware-opties voor bed leveling
De firmware van je printer bepaalt welke levelingopties beschikbaar zijn. De drie meest gebruikte firmwares zijn Marlin, Klipper en de eigen firmware van fabrikanten zoals Bambu Lab en Prusa.
Marlin is de standaardfirmware op de meeste budget 3D printers zoals de Creality Ender 3. Marlin ondersteunt zowel handmatige mesh bed leveling als automatische bed leveling met een sensor. Bij handmatige mesh bed leveling beweeg je de nozzle handmatig naar meerdere punten en stel je de hoogte per punt in via het display.
Klipper biedt geavanceerde opties zoals Screws Tilt Adjust, waarmee de firmware precies berekent hoeveel je elk stelwiel moet draaien. Klipper kan ook een fijnmazige mesh genereren met meer meetpunten dan Marlin standaard ondersteunt.
Bambu Lab printers hebben volledig automatische kalibratie ingebouwd. Bij het starten van een print voert de printer automatisch bed leveling, vibratiecompensatie en flow kalibratie uit. Dit maakt handmatige tussenkomst vrijwel overbodig.
De eerste laag optimaliseren
Naast bed leveling zijn er nog meer instellingen die je eerste laag beinvloeden. De meeste slicers zoals Cura bieden aparte instellingen voor de eerste laag.
Temperatuurinstellingen
Verhoog de bedtemperatuur voor de eerste laag met 5 tot 10 graden ten opzichte van de rest van de print. Dit verbetert de hechting. Voor PLA kun je de bedtemperatuur voor de eerste laag instellen op 65 graden in plaats van de gebruikelijke 60 graden. Meer informatie over de juiste temperaturen per filamenttype vind je in onze vergelijking van PLA, PETG en ABS.
Printsnelheid eerste laag
Print de eerste laag langzamer dan de rest. Een snelheid van 20 tot 30 millimeter per seconde geeft het filament meer tijd om te hechten. Hogere lagen kun je vervolgens sneller printen. In je slicer stel je dit in onder de optie Initial Layer Speed of Eerste laag snelheid.
Eerste laag dikte
Stel de eerste laag iets dikker in dan de overige lagen. Als je normaal print op 0,2 millimeter laaghoogte, stel de eerste laag dan in op 0,28 of 0,3 millimeter. Een dikkere eerste laag compenseert kleine oneffenheden in het bed en verbetert de hechting.
Eerste laag flow
Je kunt de flow (materiaaltoevoer) voor de eerste laag verhogen naar 105 tot 110 procent. Dit zorgt ervoor dat de lijnen beter aan elkaar hechten en een dichtere eerste laag vormen. Verhoog niet te veel, want dan krijg je een olifantenpoot: een eerste laag die breder uitvloeit dan de rest van het model.
Veelvoorkomende problemen en oplossingen
De eerste laag hecht niet
Als het filament niet aan het bed blijft plakken, controleer dan eerst of het bed schoon is. Verhoog vervolgens de bedtemperatuur met 5 graden en verlaag de printsnelheid van de eerste laag. Als dit niet helpt, is je nozzle waarschijnlijk te hoog en moet je de Z-offset aanpassen of opnieuw levelen.
De eerste laag is te plat of transparant
Dit betekent dat je nozzle te dicht bij het bed staat. Verhoog de Z-offset met 0,02 tot 0,05 millimeter per keer totdat de lijnen er goed uitzien. Bij handmatig levelen draai je de stelwielen een kwartslag naar rechts om het bed iets te laten zakken.
Warping: de hoeken trekken omhoog
Warping ontstaat wanneer het geprinte materiaal afkoelt en krimpt, waardoor de hoeken van het bed lostrekken. Dit komt vooral voor bij ABS en PETG. Gebruik een brim in je slicer om het contactoppervlak met het bed te vergroten. Een verwarmde behuizing helpt ook om de temperatuur gelijkmatig te houden.
Olifantenpoot
Een olifantenpoot is een uitpuilende eerste laag die breder is dan de rest van het model. Dit gebeurt wanneer de nozzle te dicht bij het bed staat of de eerste laag flow te hoog is ingesteld. Verhoog de Z-offset met 0,02 millimeter of verlaag de eerste laag flow naar 100 procent.
Onderhoud en herkalibratie
Je printer blijft niet eeuwig gekalibreerd. Door trillingen, temperatuurwisselingen en slijtage verandert de afstelling geleidelijk. Plan regelmatig een hercalibratie in, vooral in de volgende situaties:
- Na het verplaatsen van je printer
- Na het wisselen van de nozzle
- Wanneer je een ander type filament gaat gebruiken
- Als je merkt dat de eerste laag niet meer goed hecht
- Na elke 20 tot 30 prints als richtlijn
Controleer ook regelmatig of de stelwielen nog stevig zitten. Versleten veren onder de stelwielen kunnen ertoe leiden dat het bed verschuift tijdens het printen. Vervang de standaard veren door stijvere siliconen spacers voor een stabielere afstelling.
Houd daarnaast je slicer instellingen up-to-date. Nieuwe versies van slicers als UltiMaker Cura bevatten vaak verbeterde profielen die de printkwaliteit verbeteren.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet ik mijn 3D printer bed levelen?
Bij printers zonder automatisch bed leveling is het verstandig om voor elke print of na elke 3 tot 5 prints een snelle controle te doen. Printers met een BLTouch of CR-Touch sensor voeren automatisch een leveling uit voor elke print, maar je moet de Z-offset doorgaans alleen opnieuw instellen na het wisselen van de nozzle of het printbed.
Kan ik bed levelen zonder sensor?
Ja, met de papiermethode kun je op elke printer het bed handmatig levelen. Dit kan zelfs nauwkeuriger zijn dan sommige goedkope sensoren, mits je het zorgvuldig doet. Bij firmware zoals Marlin kun je daarnaast handmatige mesh bed leveling gebruiken, waarbij je op meerdere punten de hoogte instelt via het printerdisplay.
Wat is het verschil tussen BLTouch en CR-Touch?
De BLTouch van Antclabs en de CR-Touch van Creality werken op hetzelfde principe. De CR-Touch heeft een metalen pin in plaats van een kunststof pin, wat hem iets duurzamer maakt. Beide sensoren zijn compatibel met de meeste FDM-printers en geven vergelijkbare resultaten. De CR-Touch is doorgaans iets goedkoper.
Welke laaghoogte is het beste voor de eerste laag?
Een eerste laag van 0,28 tot 0,3 millimeter werkt voor de meeste prints goed, ongeacht de laaghoogte van de rest van de print. Dit geeft voldoende materiaal voor goede hechting en compenseert kleine oneffenheden in het bed. Bij zeer fijne prints met een laaghoogte van 0,1 millimeter kun je de eerste laag op 0,2 millimeter instellen.
Mijn bed is gekalibreerd maar de print mislukt toch, wat nu?
Als het bed correct is gekalibreerd maar prints toch mislukken, controleer dan de filamentinstellingen. Verkeerde temperaturen, een vochtig filament of een verstopte nozzle kunnen problemen veroorzaken die lijken op slechte kalibratie. Bewaar je filament droog in een afgesloten zak met silicagel.
