De Rijkswet op het Nederlanderschap (RWN) regelt wie Nederlander is en hoe je de Nederlandse nationaliteit kunt verkrijgen of verliezen. De wet dateert van 19 december 1984 en is sindsdien meerdere keren aangepast. Er zijn drie hoofdwegen om Nederlander te worden: van rechtswege (bij geboorte), via de optieprocedure of via naturalisatie. Welke weg voor jou van toepassing is, hangt af van je situatie, je verblijfsstatus en je afkomst.
Wat is de Rijkswet op het Nederlanderschap?
Stap 1 van 3: welke handleiding zoek je? (je kunt hier starten)
📍 Stap 1 van 3: kies het type handleiding
Welk type handleiding zoek je?
Vul dit formulier in en we helpen je direct verder. Binnen 1 minuut geregeld.
We gebruiken je keuze om je direct naar de juiste uitleg of handleiding te leiden. Geen moeite, direct duidelijkheid.
De Rijkswet op het Nederlanderschap (BWBR0003738) is de centrale wet in het Nederlandse nationaliteitsrecht. De wet geldt niet alleen voor Nederland zelf, maar ook voor Aruba, Curaçao, Sint Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat maakt het een “rijkswet”: een wet die voor het hele Koninkrijk der Nederlanden geldt.
De RWN bepaalt onder andere: wie automatisch Nederlander is bij geboorte, wie in aanmerking komt voor de snelle optieprocedure, welke eisen gelden voor naturalisatie, wanneer je de Nederlandse nationaliteit verliest en wat de regels zijn rond dubbele nationaliteit. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) voert de wet uit en beoordeelt naturalisatie- en optie-aanvragen.
Van rechtswege Nederlander: door geboorte of erkenning
De eenvoudigste manier om Nederlander te worden, is door geboorte uit een Nederlandse ouder. Je bent dan automatisch Nederlander, zonder dat je iets hoeft aan te vragen. Dit heet “verkrijging van rechtswege”.
- Geboorte uit een Nederlandse vader of moeder — ook als je in het buitenland bent geboren.
- Erkenning door een Nederlandse vader vóór de leeftijd van 18 jaar — als de moeder geen Nederlander is.
- Adoptie door een Nederlandse ouder — onder bepaalde voorwaarden.
- Minderjarige kinderen die meenaturaliseren met hun ouder.
Heb je vóór 1985 een niet-Nederlandse vader en een Nederlandse moeder, dan was het vroeger anders geregeld. Destijds erfde een kind de nationaliteit van de vader. Via de optieprocedure kun je in sommige gevallen alsnog de Nederlandse nationaliteit verkrijgen.
De optieprocedure (artikel 6 RWN)
De optieprocedure is een snellere en goedkopere manier om Nederlander te worden dan naturalisatie. Je legt een schriftelijke verklaring af bij de gemeente, en de gemeente bevestigt (of weigert) de verkrijging binnen dertien weken. Deze termijn kan eenmalig met maximaal dertien weken worden verlengd.
Artikel 6 van de RWN somt op wie in aanmerking komt voor optie. De belangrijkste groepen zijn:
- Partners van een Nederlander — als je al drie jaar samenwoont met een Nederlandse partner en zelf drie jaar legaal in Nederland verblijft.
- Ex-Nederlanders — mensen die ooit de Nederlandse nationaliteit hadden en deze zijn kwijtgeraakt.
- In Nederland geboren staatlozen — als je staatloos bent, in Nederland bent geboren en hier je hele leven je hoofdverblijf hebt gehad.
- Kinderen van een Nederlander die erkenning of afstamming willen laten vaststellen.
- Personen die het Nederlanderschap van rechtswege zijn verloren — via het nieuwe optierecht (artikel 6, eerste lid, onder p RWN, ingevoerd per 1 april 2022) kan een evenredigheidstoets worden verricht en het Nederlanderschap eventueel met terugwerkende kracht worden herkreègen.
De optiekosten in 2026 bedragen €241 per persoon (gemeentelijk deel). Dit is aanzienlijk minder dan de naturalisatiekosten. Let op: de gemeente kan aanvullende legeskosten in rekening brengen.
Naturalisatie: de stap-voor-stap procedure
Naturalisatie is de meest gebruikte weg voor mensen die al langere tijd legaal in Nederland verblijven maar niet in aanmerking komen voor de optieprocedure. De procedure verloopt via de gemeente en de IND.
- Maak een afspraak bij de gemeente waar je staat ingeschreven. Een medewerker burgerzaken bespreekt de voorwaarden met je en controleert je documenten.
- De gemeente stuurt je aanvraag door naar de IND. De IND heeft maximaal twaalf maanden de tijd om een beslissing te nemen.
- De IND adviseert de minister of het Nederlanderschap wordt verleend. Bij goedkeuring vraagt de IND de Koning om het besluit te ondertekenen (Koninklijk Besluit).
- Je ontvangt een uitnodiging voor de naturalisatieceremonie. Aanwezig zijn is verplicht. Tijdens de ceremonie leg je de verklaring van verbondenheid af (de eed of belofte).
- Na de ceremonie ben je officieel Nederlander. Je kunt een Nederlands paspoort aanvragen.
De IND publiceert actuele informatie over de procedure op ind.nl/nl/nederlander-worden.
Voorwaarden voor naturalisatie in 2026
Om te mogen naturaliseren, moet je aan een aantal cumulatieve voorwaarden voldoen. Ontbreekt één voorwaarde, dan wordt de aanvraag afgewezen.
- Verblijfsduur — Op dit moment geldt een verblijfstermijn van vijf jaar legaal en onafgebroken verblijf in Nederland. Het kabinet heeft een wetsvoorstel ingediend om deze termijn te verlengen naar tien jaar. Dit voorstel was begin 2026 nog in consultatie; controleer de actuele stand via Rijksoverheid.nl.
- Geldige verblijfsvergunning — Je moet een niet-tijdelijke verblijfsvergunning hebben (of een vergunning voor onbepaalde tijd).
- Inburgeringsexamen — Je moet het inburgeringsexamen op minimaal B1-niveau hebben gehaald, of beschikken over een erkend vrijstellingsbewijs (zoals een HBO/WO-diploma in het Nederlands).
- Geen ernstig strafblad — Er mag geen sprake zijn van een onherroepelijke veroordeling voor een misdrijf in de afgelopen vier jaar. Zelfs een taakstraf of boete boven een bepaald bedrag kan een aanvraag blokkeren.
- Kennis van de Nederlandse samenleving — Dit wordt getoetst via het inburgeringsexamen (onderdeel KNS).
Heb je de Nederlandse nationaliteit eerder bezeten, dan gelden soms verkorte termijnen. Vraag dit na bij de gemeente of raadpleeg de overheidsprocedures op gebruiksaanwijzing.net.
Kosten naturalisatie en optie in 2026
Per 1 januari 2026 zijn de naturalisatie- en optieleges verhoogd met 4,4 procent. De bedragen zijn als volgt:
- Naturalisatie individu (standaard) — €1.139
- Naturalisatie twee partners samen — €1.454
- Naturalisatie vluchteling of staatloze — €847 (individu) of €1.163 (twee partners)
- Meenaturaliseren minderjarig kind — €168 per kind
- Optieprocedure — €241 (gemeentelijk legesdeel)
Van het naturalisatiebedrag gaat €241 naar de gemeente; de rest (€898 standaard, €606 gereduceerd) gaat naar de minister. Betaling vindt in de meeste gemeenten plaats bij het indienen van de aanvraag. Restitutie bij afwijzing is alleen mogelijk in bijzondere omstandigheden. Zie ook de legespagina van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB).
Dubbele nationaliteit: wanneer mag het?
Nederland staat dubbele nationaliteit in principe niet toe. Als je naturaliseert, moet je in de meeste gevallen je huidige nationaliteit opgeven. Er zijn echter uitzonderingen:
- Je partner is Nederlander en je hebt drie jaar als partner samengewoond (de zogenoemde partneruitzondering).
- Je hebt de status van erkend vluchteling of staatloze.
- Je geboorteland staat afstand van nationaliteit niet toe of maakt het praktisch onmogelijk (denk aan Marokko, Iran of Afghanistan).
- Je verwerft een andere nationaliteit automatisch (door huwelijk of geboorte in het buitenland), zonder een actieve aanvraag te doen.
Het kabinet-Schoof heeft in 2025 plannen gepresenteerd om de regels rond dubbele nationaliteit te verscherpen. Controleer de actuele stand via de IND-website voordat je een aanvraag indient.
Verlies van het Nederlanderschap (artikel 15 RWN)
Je kunt de Nederlandse nationaliteit ook kwijtraken. Artikel 15 van de RWN noemt de belangrijkste gronden:
- Vrijwillig afstand doen — Je kunt via de gemeente een verzoek indienen om de Nederlandse nationaliteit op te geven, bijvoorbeeld als je een andere nationaliteit wilt aannemen die dubbele nationaliteit verbiedt.
- Tien jaar buitenland zonder actieve band — Ben je ook in het bezit van een andere nationaliteit, woon je meer dan tien jaar buiten het Koninkrijk en heb je in die periode geen Nederlands paspoort of identiteitskaart vernieuwd, dan verlies je automatisch het Nederlanderschap. Passpoortverlenging of het verkrijgen van een nieuwe ID-kaart doorbreekt deze termijn.
- Verkrijgen van een andere nationaliteit op eigen verzoek — Vraag je een buitenlandse nationaliteit aan zonder dat er een uitzondering van toepassing is, dan verlies je doorgaans tegelijk het Nederlanderschap.
- Intrekking door de staat — Bij ernstige misdrijven of terrorisme kan de minister de Nederlandse nationaliteit intrekken. Dit is een ingrijpende maatregel die rechtsbescherming vereist.
Raak je het Nederlanderschap kwijt en wil je het herkrijgen, dan kan dat in sommige gevallen via de optieprocedure (artikel 6 RWN). Raadpleeg altijd een jurist of de IND voordat je stappen onderneemt, want verlies is moeilijk terug te draaien.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een naturalisatieprocedure?
Na indiening bij de gemeente heeft de IND maximaal twaalf maanden de tijd om te beslissen. In de praktijk duurt het gemiddeld zes tot negen maanden. Daarna volgt de uitnodiging voor de naturalisatieceremonie, die doorgaans binnen een paar maanden plaatsvindt. Reken op een totale doorlooptijd van een jaar tot anderhalf jaar.
Wat kost naturalisatie in 2026?
De standaardleges voor één persoon bedragen €1.139 in 2026. Vluchtelingen en staatlozen betalen €847. Voor twee partners samen zijn de kosten €1.454 (standaard) of €1.163 (gereduceerd). Een meenaturaliserend minderjarig kind kost €168. De bedragen zijn per 1 januari 2026 met 4,4 procent verhoogd.
Moet ik mijn huidige nationaliteit opgeven bij naturalisatie?
In de meeste gevallen wel. Nederland staat dubbele nationaliteit niet toe, tenzij je een uitzondering hebt. Uitzonderingen gelden onder andere voor partners van Nederlanders, vluchtelingen, staatlozen en mensen wier geboorteland afstand van nationaliteit verbiedt (zoals Marokko of Iran). Controleer je specifieke situatie via de IND of een migratieadvocaat.
Wat is het verschil tussen optie en naturalisatie?
De optieprocedure is sneller (beslissing binnen dertien weken) en goedkoper (€241) dan naturalisatie. Optie is bedoeld voor specifieke groepen: partners van Nederlanders, ex-Nederlanders, in Nederland geboren staatlozen en sommige kinderen van Nederlanders. Naturalisatie staat open voor iedereen die vijf jaar legaal in Nederland woont en aan de overige voorwaarden voldoet, maar duurt langer en kost meer.
Verlies ik het Nederlanderschap als ik lang in het buitenland woon?
Dat kan. Als je ook een andere nationaliteit hebt en meer dan tien jaar buiten het Koninkrijk woont zonder je Nederlandse paspoort of ID-kaart te verlengen, verlies je automatisch het Nederlanderschap. Je kunt dit voorkomen door tijdig je Nederlands reisdocument te verlengen. Woon je in het buitenland en heb je alleen de Nederlandse nationaliteit, dan geldt deze regel niet.
Kan ik naturaliseren als ik een strafblad heb?
Dat hangt af van de ernst en de datum van de veroordeling. Een onherroepelijke veroordeling voor een misdrijf in de afgelopen vier jaar blokkeert doorgaans de aanvraag. Bij een taakstraf of boete boven een bepaald bedrag gelden vergelijkbare regels. Oudere veroordelingen of kleine overtredingen (zoals een verkeersboete) spelen in de meeste gevallen geen rol. Vraag bij twijfel advies aan de IND of een juridisch adviseur.
Waar vraag ik naturalisatie aan?
Je dient de aanvraag in bij de gemeente waar je staat ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Maak een afspraak bij de afdeling burgerzaken. De gemeente controleert je documenten en stuurt de aanvraag door naar de IND. Je kunt niet rechtstreeks bij de IND een naturalisatieverzoek indienen. Zie ook de andere overheidsprocedures op gebruiksaanwijzing.net voor meer uitleg over officiële aanvraagprocessen.
