De Schijf van Vijf is in april 2026 vernieuwd door het Voedingscentrum. De nieuwe richtlijnen leggen meer nadruk op plantaardige eiwitbronnen, beperking van rood vlees en duurzaamheid. In dit artikel lees je precies wat er veranderd is, wat de vijf vakken inhouden en hoe je de nieuwe Schijf van Vijf toepast in je dagelijkse eetpatroon.
Wat is de Schijf van Vijf?
Stap 1 van 3: welke handleiding zoek je? (je kunt hier starten)
📍 Stap 1 van 3: kies het type handleiding
Welk type handleiding zoek je?
Vul dit formulier in en we helpen je direct verder. Binnen 1 minuut geregeld.
We gebruiken je keuze om je direct naar de juiste uitleg of handleiding te leiden. Geen moeite, direct duidelijkheid.
De Schijf van Vijf is het voedingsmodel van het Voedingscentrum dat laat zien wat je het beste kunt eten en drinken om gezond te blijven. Het model is opgebouwd uit vijf vakken die samen een compleet en evenwichtig voedingspatroon vormen. Elk vak bevat een groep voedingsmiddelen die je lichaam nodig heeft voor energie, bouwstoffen en beschermende stoffen.
De Schijf van Vijf is gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Deze richtlijnen worden regelmatig herzien op basis van het nieuwste wetenschappelijke onderzoek. In 2026 heeft het Voedingscentrum de Schijf van Vijf opnieuw aangepast aan de laatste inzichten, met als belangrijke toevoeging dat naast gezondheid nu ook duurzaamheid en voedselveiligheid structureel zijn meegenomen.
De vijf vakken van de Schijf van Vijf
De structuur van de Schijf van Vijf blijft herkenbaar met vijf vakken. Hieronder vind je een overzicht van elk vak en de bijbehorende aanbevelingen.
Vak 1: Groente en fruit
Groente en fruit vormen een belangrijk onderdeel van een gezond voedingspatroon. Ze bevatten vitaminen, mineralen, vezels en antioxidanten die bijdragen aan een goede gezondheid. De aanbeveling is:
- Groente: minimaal 250 gram per dag
- Fruit: minimaal 200 gram per dag (circa 2 stuks)
- Kies voor seizoensgroenten — dit is beter voor het milieu en vaak goedkoper
- Wissel af met verschillende kleuren en soorten voor een breed scala aan voedingsstoffen
Vak 2: Brood, granen en aardappelen
Dit vak levert de koolhydraten en vezels die je lichaam nodig heeft voor energie. De voorkeur gaat uit naar volkoren varianten:
- Volkorenbrood: kies altijd voor volkoren in plaats van witbrood
- Volkoren pasta en zilvervliesrijst: deze bevatten meer vezels dan de witte varianten
- Aardappelen: zonder toevoeging van veel vet (dus liever gekookt dan gefrituurd)
- Haver, spelt en andere volkorengranen zijn ook goede keuzes
Vak 3: Zuivel, noten, peulvruchten, vis, vlees en ei
Dit is het vak waar de grootste veranderingen in de nieuwe Schijf van Vijf hebben plaatsgevonden. Dit vak bevat je belangrijkste eiwitbronnen:
- Peulvruchten: 250 gram per week (bijna een verdubbeling ten opzichte van de oude richtlijn van 120-180 gram)
- Noten: dagelijks een handje ongezouten noten (circa 25 gram)
- Vis: maximaal 100 gram per week
- Rood vlees: maximaal 100 gram mager rood vlees per week (rund, varken, lam)
- Wit vlees: maximaal 200 gram per week (kip, kalkoen)
- Totaal vlees: maximaal 300 gram per week (was 500 gram)
- Zuivel: 3 tot 4 porties (150 ml) per dag
- Kaas: maximaal 20 gram per dag (was 40 gram)
- Ei: past in een gezond voedingspatroon
Vak 4: Smeer- en bereidingsvetten
Vetten zijn nodig voor de opname van vitaminen en als bouwstof. Kies voor gezonde vetten:
- Vloeibaar bak- en braadvet: bijvoorbeeld olijfolie of zonnebloemolie
- Halvarine of margarine: als broodbeleg in plaats van roomboter
- Beperk verzadigde vetten (zoals roomboter, kokosolie en vet vlees)
Vak 5: Dranken
Voldoende drinken is essentieel. De Schijf van Vijf adviseert:
- Water: de beste keuze, drink 1,5 tot 2 liter per dag
- Thee zonder suiker: goede aanvulling op water
- Koffie zonder suiker: maximaal 4 koppen per dag
- Vermijd suikerhoudende dranken, vruchtensappen en alcohol
Wat is er veranderd in de Schijf van Vijf 2026?
De vernieuwde Schijf van Vijf bevat een aantal belangrijke wijzigingen ten opzichte van de vorige versie. Hieronder vind je de belangrijkste veranderingen op een rij.
Minder vlees, meer plantaardig
De meest opvallende verandering is de verschuiving naar meer plantaardige eiwitbronnen. Het totale vleesadvies is verlaagd van 500 gram naar 300 gram per week. Specifiek voor rood vlees (rund, varken, lam en geit) geldt nu een maximum van 100 gram per week. Bewerkt vlees zoals worst, ham en bacon moet je zo veel mogelijk beperken.
De aanbeveling voor peulvruchten zoals linzen, kikkererwten en bonen is juist flink verhoogd naar 250 gram per week. Dit is bijna een verdubbeling ten opzichte van de oude richtlijn. Peulvruchten zijn een uitstekende bron van plantaardige eiwitten, vezels en mineralen.
Minder kaas
Het advies voor kaas is gehalveerd: van 40 gram naar 20 gram per dag. Kaas bevat weliswaar calcium en eiwitten, maar ook relatief veel verzadigd vet en zout. Door minder kaas te eten, verlaag je je inname van verzadigde vetten.
Duurzaamheid als pijler
Voor het eerst neemt het Voedingscentrum duurzaamheid structureel mee als pijler in de Schijf van Vijf, naast gezondheid en voedselveiligheid. Dit betekent dat de adviezen niet alleen gericht zijn op wat gezond is voor jou, maar ook op wat beter is voor het milieu. De verschuiving naar meer plantaardig eten draagt bij aan een lagere milieubelasting.
Meer ruimte voor persoonlijke keuzes
De vernieuwde Schijf van Vijf biedt meer ruimte voor persoonlijke voorkeuren. Of je nu vegetarisch, veganistisch of flexitarisch eet: de richtlijnen zijn zo opgesteld dat je ze kunt aanpassen aan je eigen leefstijl en voorkeur, rekening houdend met je leeftijd en persoonlijke situatie.
Overzicht: oud versus nieuw
Hieronder een overzicht van de belangrijkste veranderingen in de Schijf van Vijf 2026 ten opzichte van de vorige versie:
- Totaal vlees: van 500 gram naar 300 gram per week
- Rood vlees: maximaal 100 gram per week (nieuw specifiek advies)
- Kaas: van 40 gram naar 20 gram per dag
- Peulvruchten: van 120-180 gram naar 250 gram per week
- Noten: sterker advies om dagelijks ongezouten noten te eten
- Duurzaamheid: voor het eerst volwaardig meegenomen als criterium
- Personalisatie: meer ruimte voor vegetarisch, veganistisch en flexitarisch
Hoe pas je de Schijf van Vijf toe in de praktijk?
De theorie is duidelijk, maar hoe vertaal je de Schijf van Vijf naar je dagelijkse maaltijden? Hier zijn praktische tips.
Begin bij de basis: maaltijdplanning
Plan je maaltijden voor de week vooruit. Zo zorg je ervoor dat je genoeg groente, fruit en peulvruchten in huis hebt. Maak bijvoorbeeld op zondag een weekmenu en doe daarna je boodschappen. Met een slimme keukenapparaten kun je maaltijdbereiding efficienter maken.
Vervang vlees door peulvruchten
Probeer minimaal twee keer per week vlees te vervangen door een maaltijd met peulvruchten. Denk aan:
- Linzensoep of dhal
- Kikkererwten in een curry of salade
- Bruine bonen bij de rijst
- Hummus als broodbeleg
Eet meer noten als tussendoortje
Vervang ongezonde snacks door een handje ongezouten noten. Walnoten, amandelen en cashewnoten zijn goede keuzes. Bewaar een zakje in je tas of op je bureau zodat je er altijd bij kunt.
Kook slim met de juiste apparatuur
Met de juiste keukenapparatuur maak je gezonde maaltijden een stuk eenvoudiger. Een airfryer bereidt groenten en vis krokant zonder veel olie. Stomen is een andere gezonde bereidingswijze die vitaminen en mineralen beter behoudt dan koken in water.
Drink voldoende water
Zet een kan water op tafel tijdens de maaltijd en houd een waterontharder in goede staat als je hard water hebt. Kraanwater is in Nederland van uitstekende kwaliteit en de meest duurzame keuze.
Houd je gezondheid bij
Wil je bijhouden hoe je eetpatroon je gezondheid beinvloedt? Een slimme weegschaal kan je gewicht en lichaamssamenstelling monitoren. Ook een Apple Watch of Samsung Galaxy Watch kan waardevolle gezondheidsdata bijhouden.
Schijf van Vijf voor specifieke doelgroepen
Kinderen en jongeren
Voor kinderen gelden dezelfde basisprincipes, maar de hoeveelheden zijn aangepast aan hun leeftijd en energiebehoefte. Kinderen hebben relatief meer calcium nodig voor de groei van hun botten, dus zuivel blijft voor hen extra belangrijk. Leer kinderen vroeg om gevarieerd te eten en groenten als normaal onderdeel van de maaltijd te zien.
Ouderen
Ouderen hebben meer eiwitten nodig om spiermassa te behouden. De Schijf van Vijf houdt hier rekening mee. Extra aandacht voor voldoende vitamine D (via een supplement) en calcium is belangrijk. Peulvruchten en noten zijn ook voor ouderen een uitstekende eiwitbron.
Zwangere vrouwen
Tijdens de zwangerschap heb je extra foliumzuur, ijzer en calcium nodig. De basisprincipes van de Schijf van Vijf gelden ook tijdens de zwangerschap, maar met extra aandacht voor deze voedingsstoffen. Raadpleeg altijd je verloskundige of huisarts voor persoonlijk advies.
Vegetariers en veganisten
De nieuwe Schijf van Vijf biedt meer ruimte voor plantaardige voedingspatronen. Vegetariers en veganisten kunnen de eiwitbehoefte dekken door voldoende peulvruchten, noten, tofu en andere plantaardige eiwitbronnen te combineren. Let extra op vitamine B12, ijzer en omega-3 vetzuren als je geen dierlijke producten eet.
Veelgestelde vragen over de Schijf van Vijf 2026
Waarom is de Schijf van Vijf vernieuwd in 2026?
De Gezondheidsraad heeft in 2025 nieuwe Richtlijnen Goede Voeding gepubliceerd over eiwitbronnen en voedingspatronen. Op basis van deze wetenschappelijke inzichten heeft het Voedingscentrum de Schijf van Vijf aangepast. Daarnaast zijn duurzaamheid en voedselveiligheid voor het eerst structureel meegenomen in het voedingsadvies.
Mag ik helemaal geen rood vlees meer eten?
Je mag nog steeds rood vlees eten, maar het advies is beperkt tot maximaal 100 gram mager rood vlees per week. Dat is ongeveer het equivalent van een kleine gehaktbal of een klein stukje biefstuk. Het gaat om een gezonde balans, niet om een volledig verbod.
Hoeveel peulvruchten moet ik per week eten?
De aanbeveling is 250 gram peulvruchten per week. Dit komt neer op ongeveer 2 tot 3 porties. Denk aan linzen, kikkererwten, bruine bonen, witte bonen of kapucijners. Peulvruchten uit blik zijn een prima keuze en net zo voedzaam als gedroogde varianten.
Is de Schijf van Vijf geschikt voor veganisten?
Ja, de vernieuwde Schijf van Vijf biedt meer ruimte voor veganistische voedingspatronen. Je kunt alle eiwitten uit plantaardige bronnen halen door peulvruchten, noten, tofu, tempeh en volkorengranen te combineren. Let wel op voldoende vitamine B12 (via een supplement), vitamine D, ijzer en omega-3 vetzuren.
Waarom is het kaasadvies gehalveerd?
Kaas bevat relatief veel verzadigd vet en zout. Door het advies te verlagen van 40 naar 20 gram per dag, sluit het beter aan bij de richtlijnen om minder verzadigd vet te eten. Je kunt kaas nog steeds eten, maar in kleinere hoeveelheden.
Hoe zit het met vis in de nieuwe richtlijnen?
Het advies is maximaal 100 gram vis per week. Kies bij voorkeur voor vette vis zoals zalm, makreel of haring vanwege de omega-3 vetzuren. Let ook op de duurzaamheid: kies vis met het MSC-keurmerk of ASC-keurmerk.
Wat als ik moeite heb om genoeg groenten te eten?
Probeer groenten bij elke warme maaltijd te serveren en voeg ze ook toe aan de lunch. Koken op gas of in een airfryer maakt groenten smakelijker. Groenten in soep, smoothies of roerbakgerechten zijn ook goede manieren om je inname te verhogen. Begin klein: voeg elke week iets meer groente toe aan je maaltijden.
De wetenschap achter de Schijf van Vijf
De Schijf van Vijf is niet zomaar bedacht. Het model is gebaseerd op jarenlang wetenschappelijk onderzoek van de Gezondheidsraad. Voor de versie van 2026 zijn de Richtlijnen Goede Voeding uit 2025 gebruikt, waarin specifiek gekeken is naar de optimale verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitbronnen.
Het Voedingscentrum gebruikt een rekenmodel waarin alle beschikbare wetenschappelijke data over gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid worden gecombineerd. De uitkomsten worden vertaald naar concrete, praktische adviezen die voor iedereen toepasbaar zijn. Deze gecombineerde aanpak is uniek in de wereld.
De verschuiving naar meer plantaardige voeding is niet alleen gebaseerd op gezondheidsvoordelen (zoals een lager risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker), maar ook op de noodzaak om ons voedselsysteem duurzamer te maken. De productie van plantaardige eiwitten kost minder water, land en energie dan de productie van dierlijke eiwitten.
Tips om vandaag nog te beginnen
Je hoeft niet van de ene op de andere dag je hele eetpatroon om te gooien. Begin met kleine stappen:
- Stap 1: Vervang een vleesmaaltijd per week door een maaltijd met peulvruchten
- Stap 2: Wissel kaas op brood af met hummus, pindakaas of avocado
- Stap 3: Eet elke dag een handje ongezouten noten als tussendoortje
- Stap 4: Kies vaker voor seizoensgroenten bij de warme maaltijd
- Stap 5: Drink water of thee in plaats van frisdrank of sap
Door stap voor stap je eetpatroon aan te passen, wordt gezond en duurzaam eten volgens de Schijf van Vijf een vanzelfsprekend onderdeel van je dagelijks leven.
