De IJsheiligen vallen jaarlijks van 11 tot en met 14 mei en markeren in de volksweerkunde de laatste periode met kans op nachtvorst. Pas ná 14 mei 2026 (donderdag) kun je vorstgevoelige planten zoals tomaten, courgettes en dahlia’s veilig naar buiten verhuizen. In dit artikel lees je wanneer de IJsheiligen precies zijn, wat ze betekenen voor je tuin of moestuin, hoe je planten beschermt bij een late nachtvorst en welke veelgemaakte fouten je beter kunt vermijden.
Wat zijn de IJsheiligen?
Stap 1 van 3: welke handleiding zoek je? (je kunt hier starten)
📍 Stap 1 van 3: kies het type handleiding
Welk type handleiding zoek je?
Vul dit formulier in en we helpen je direct verder. Binnen 1 minuut geregeld.
We gebruiken je keuze om je direct naar de juiste uitleg of handleiding te leiden. Geen moeite, direct duidelijkheid.
De IJsheiligen zijn vier (soms vijf) katholieke heiligen die hun naamdag vieren tussen 11 en 14 mei. Het gaat om:
- 11 mei — Sint Mamertus
- 12 mei — Sint Pancratius
- 13 mei — Sint Servatius (van Maastricht)
- 14 mei — Sint Bonifatius (van Tarsus)
In sommige streken wordt ook 15 mei (Sint Sophia, de ‘Koude Sophie’) tot de IJsheiligen gerekend. De naam dankt deze periode aan de oude ervaring dat het in deze dagen nog flink kan vriezen ’s nachts — met soms grote schade aan jonge planten als gevolg.
IJsheiligen 2026: data en exacte timing
In 2026 vallen de IJsheiligen op:
- Maandag 11 mei 2026 (Mamertus)
- Dinsdag 12 mei 2026 (Pancratius)
- Woensdag 13 mei 2026 (Servatius)
- Donderdag 14 mei 2026 (Bonifatius)
- Optioneel: vrijdag 15 mei 2026 (Koude Sophie)
Pas vanaf vrijdag 15 mei 2026 (of zekerheidshalve het weekend van 16/17 mei) wordt nachtvorst statistisch zeldzaam in Nederland en België.
Waar komt het verschijnsel vandaan?
De eerste meldingen van de ‘strenge heren’ dateren al van rond het jaar 1000. Boeren en tuinders merkten dat hun gewassen, die in volle bloei stonden, juist in deze periode vaak getroffen werden door late nachtvorst. Wetenschappelijk gezien is er sprake van een terugkerend weerpatroon: een kortstondige instroom van koude poollucht over Europa, vaak gecombineerd met heldere nachten waarin de temperatuur snel daalt door uitstraling.
Statistisch klopt het beeld grotendeels: meetgegevens over decennia laten zien dat de kans op nachtvorst tussen 11 en 15 mei nog reëel is, vooral in landinwaartse gebieden, polders en op zandgronden.
Wat betekent dit voor je tuin en moestuin?
De IJsheiligen worden door veel tuiniers nog steeds gebruikt als peildatum: vóór 15 mei pas op met vorstgevoelige planten, ná 15 mei kun je vrij uitplanten. Vorstgevoelige planten zijn onder andere:
- Tomaten, paprika’s en aubergines
- Courgettes, pompoenen en komkommers
- Mais en stamslabonen
- Dahlia’s, geraniums en begonia’s
- Basilicum en andere mediterrane kruiden
- Citrusplanten (in pot)
Vorstbestendige planten zoals sla, spinazie, peulen, andijvie, prei, kool, radijs en bieten kun je vóór de IJsheiligen al gewoon planten of zaaien in de volle grond.
Stap voor stap: zo bescherm je je planten tijdens de IJsheiligen
- Stap 1 — Check de weersverwachting. Kijk vooraf op weeronline.nl, KNMI of het tuinweerbericht. Wordt nachtvorst verwacht (temperatuur onder 2°C bij heldere lucht), tref dan voorzorgsmaatregelen.
- Stap 2 — Bedek tere planten. Gebruik vliesdoek (anti-vorstdoek), oude lakens, omgekeerde emmers of jutezakken. Plaats een laag stro of houtsnippers rond de stam.
- Stap 3 — Verplaats planten in pot. Zet potten met citrus, oleander of mediterrane kruiden tijdelijk binnen, in een koude kas of tegen een zuidmuur.
- Stap 4 — Geef water vóór de nacht. Vochtige grond koelt langzamer af en houdt warmte vast. Geef in de namiddag een ferme beurt water (niet over het blad).
- Stap 5 — Verwijder afdekking ’s ochtends. Haal vliesdoek of emmers er weer af zodra de zon opkomt en de temperatuur boven nul is, anders gaan planten broeien.
De ‘broertjes’: Schaapscheerderskou en Bonifatius
Naast de IJsheiligen kennen we ook nog de Schaapscheerderskou (begin juni) — een laatste kortstondige koudegolf rond de tijd dat boeren hun schapen scheerden. Echte vorst is dan zeldzaam, maar koele nachten en wind kunnen jonge planten alsnog beschadigen.
Wel of niet wachten? De moderne praktijk
Door klimaatverandering verschuift het patroon. Vorst vóór 11 mei wordt zeldzamer, en ook na de IJsheiligen (rond 20 mei) komt nog wel eens een koude nacht voor. Veel tuincentra raden aan: liever een week wachten dan een week te vroeg planten. Een tomatenplant die door vorst is geraakt, herstelt zich nauwelijks; een week later uitplanten kost je hooguit een week oogst.
Tip: gebruik een minimumthermometer in de tuin om te zien hoe koud het ’s nachts werkelijk wordt. Verschillen tussen tuinen onderling kunnen oplopen tot 3–4°C door beschutting, ondergrond en vochtigheid.
Veelgemaakte fouten rondom de IJsheiligen
- Te vroeg uitplanten omdat het overdag warm is. Een dag van 22°C kan opgevolgd worden door een nacht van -2°C. Kijk altijd naar de minimumtemperatuur, niet naar de dagmaximum.
- Vergeten af te harden. Voorgekweekte planten moeten geleidelijk wennen aan buitenlucht: zet ze 5–7 dagen lang overdag buiten en ’s nachts binnen, voordat je ze definitief uitplant.
- Vliesdoek op het blad leggen. Bij voorkeur over een framewerk (bogen, stokken). Direct contact met blad kan vorstschade juist bevorderen.
- Bedekken met plastic. Plastic geeft geen isolatie en kan condensvorming veroorzaken. Gebruik altijd vliesdoek (60–30 g/m²).
- Watergeven over het blad voor de nacht. Druppels op het blad bevriezen sneller. Geef altijd onderaan, in de aarde.
Andere data om in de gaten te houden
- Eerste mei-helft: vorstgevoelige planten op zonnige dagen even afharden buiten
- 11–14 mei: IJsheiligen — bedek of binnenhalen bij voorspelde vorst
- 15 mei: Koude Sophie — laatste ‘gevarendag’
- 15–25 mei: veilige uitplantperiode voor de meeste vorstgevoelige planten
- Begin juni: Schaapscheerderskou — afdekken bij koude nachten
Veelgestelde vragen over de IJsheiligen
Wanneer zijn de IJsheiligen in 2026?
Van maandag 11 mei tot en met donderdag 14 mei 2026, met optioneel ook vrijdag 15 mei (Koude Sophie). Pas ná deze periode is de kans op nachtvorst echt klein.
Wie waren de vier IJsheiligen?
Sint Mamertus (11 mei), Sint Pancratius (12 mei), Sint Servatius van Maastricht (13 mei) en Sint Bonifatius van Tarsus (14 mei). Het zijn allemaal vroegchristelijke heiligen.
Mag ik echt geen tomaten planten vóór de IJsheiligen?
Buiten in de volle grond beter niet. In een (verwarmde) kas, koude bak of tunnel kan het wel. Wil je toch buiten al uitplanten, zorg dan voor afdekmateriaal en check elke avond de weersverwachting.
Geldt de regel ook in België?
Ja. In zowel Nederland als België loopt de IJsheiligenperiode van 11 t/m 14 (of 15) mei. In het zuiden van België is de kans op late vorst iets kleiner dan in het oosten van Nederland, maar het verschil is beperkt.
Werkt de IJsheiligen-regel nog wel met de klimaatverandering?
Het patroon vervaagt iets, maar bestaat nog. Late nachtvorst rond half mei komt nog steeds voor, vooral in koude nachten met heldere hemel. Beter een week wachten dan oogstverlies riskeren.
Wat is het verschil tussen IJsheiligen en Schaapscheerderskou?
De IJsheiligen zijn de bekendste laatste koude periode in mei (11–14 mei). De Schaapscheerderskou volgt rond begin juni en is meestal milder — geen vorst meer, wel koele nachten en wind.
Wat als de vorst me toch overvalt?
Snij beschadigde delen weg, geef de plant een paar dagen rust en hoop dat de groeipunt nog leeft. Veel planten herstellen verrassend snel als de groeipunt intact bleef. Bij totaal bevroren tomaten of courgettes loont nieuw uitplanten meer dan wachten op herstel.
Welke planten kan ik wel veilig vóór de IJsheiligen uitzetten?
Sla, spinazie, andijvie, prei, kool, radijs, bieten, peulen, ui en kruiden zoals peterselie en bieslook zijn vorstbestendig en mogen al vanaf april in de volle grond.
